اسكندر بيگ تركمان
745
تاريخ عالم آراى عباسى ( فارسى )
حركت آمده تا موازى سه هزار كس به طرف مرو فرستادند كه آن ولايت را تاخته از راه چهار جو كه ببخارا نزديكتر است عود نمايند و آنچه به طرف ماروچاق و بادغيس رفتند بقلعه حوض خان رسيده سه روز در پاى آن قلعه توقف نمودند حوض خان آب انباريستكه عبدالله خان در سه راه بادغيس و هرات ترتيب داده حالا [ 524 ] حصارى بر دور آن ساختهاند و يكى از ملازمان بيگلربيگى هرات با چند نفر از سپاهيان و تفنگچيان بمحارست آن قيام دارند و بهادران اوزبكيه متوجه تسخير حصار نشده جمعى را بتاخت زورآباد و جمعى را بر سر الوسات و احشامات بادغيس فرستادند حسينخان امير الامراء خراسان پيشتر از وصول اوزبكيه خبردار گشته كس به اطراف و جوانب فرستاده بود كه سپاهى مال خود را به جاهاى دور - دست فرستند و تفنگچى بسيار بقلعها درآمده مهيا و آماده باشند و خود نيز بجمعيت لشكر و سامان و سرانجام مدافعهء اوزبك پرداخت كه بدانچه صلاح دولت قاهره باشد عمل نمايند . در اين اثنا از اقبال بيزوال شاهى بلكه بمحض لطف الهى برفى عظيم باريده جنود سرما بغلبهء تمام رسيد و بنوعى سرما اشتداد يافت كه سپاهيان را دست از كار و كار از دست رفته بجز بازگشتن چارهء نيافتند بسيارى از يرتاولان اوزبك در درههاى بادغيس در زير برف مانده از سرما هلاك شدند اوزبكيه بعد از وقوع اينحال مضطرب الاحوال از پاى حصار حوض خان كوچ كرده بعضى اموال نيز از هر طرف جمع كرده بودند چون بردن آن متعذر بود تمامى را ريخته روانه شدند و در وقت مراجعت قزاق خان ولد حسين خان كه در قلعهء ماروچاق بود جمعى را بتعاقب ايشان فرستاد در بالاى مرغاب بفوجى از اوزبكيه دچار گشته جنگهاى مردانه كرده هفتاد هشتاد نفر را بقتل آوردند و لشكرى كه بمرو رفته بودند اطراف و جوانب مرو را تاخته از اموال و اسباب و مواشى و اغنام پرداخته رو به طرف چهارجو نهادند . بكتش خان استاجلو حاكم مرو سيصد نفر از مردم خود در قلعه مرو گذاشته خود با يكهزار و دويست كس از غازيان جلادت شعار بتعاقب آن گروه در حركت آمد سيصد كس را مقدمه لشكر گردانيده نهصد كس ديگر با او بودند . چون سياهى سپاه اوزبك كه فوج فوج غنايم خود را پيش انداخته ميبردند نمايان شدند آن سيصد كس كه مقدمة الجيش بودند دليرانه خود بر آن گروه زده اكثر آن قوم را متفرق و پراكنده ساخته فرصت جنگ و صف آرائى ندادند و اكثر منهزم گشته راه گريز پيش گرفتند و سرداران و بهادران نامى تا چهار صد پانصد نفر از ميان اموال غارتى بيرون آمده در يكطرف صف كشيده مستعد محاربه شدند در اين اثنا بكتش خان خود بمعركه رسيده فيما بين جنگ در پيوست بهادران اوزبك به قدر طاقت و توان با غازيان جنگهاى مردانه كرده بقية السيف طاقت محاربه در خود نديده عنان از قتال و جدال پيچيدند و قطع نظر از اموال و اسباب غارتى كرده سعى مينمودند كه بسلامت بيرون روند . بكتش خان نيز بمصلحت وقت و صرفه كار دست از تعاقب باز داشته بضبط اموال پرداخت در اين معركه تا موازى چهار صد نفر از جنود اوزبك مقتول و گرفتار شدند بقية السيف خايب و خاسر بازگرديدند بتاريخ روز چهارشنبه غره ذى القعدة الحرام ملازم بكتش خان در پاى قلعهء شماخى باردوى كيهان پوى رسيده يكنفر اوزبك كه در آن معركه گرفتار او شده بود آورد و حقيقت جنگى كه بكتش خان را با آن گروه واقع شده بود نقل نموده گفت كه سيصد نفر مقتول و هشتاد نفر زنده گرفتار شدهاند و بكتش خان بنيروى اقبال شاهى مظفر و منصور بمرو آمده اموال و اسباب و مواشى و